Witamy w serwisie Wydawnictwa Ubezpieczeń

Mapa strony

1. Zwrotu nienależnie opłaconych składek na ubezpieczenie społeczne można domagać się w terminie określonym w art. 24 ust. 7 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 z późn. zm.), obecnie Dz.U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 z późn. zm.), a nie przy zastosowaniu terminów przedawnienia roszczeń cywilnoprawnych (art. 118 K.c.).
   
2. Składki opłacone z nieważnego pracowniczego tytułu ubezpieczenia społecznego jedynego wspólnika jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością powinny być zaliczone na poczet składek należnych z tytułu obowiązkowego podlegania takiego wspólnika ubezpieczeniom społecznym osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą.

Podstawę sporu w omawianej sprawie stanowiła decyzja organu rentowego z dnia 1 lutego 2006 r., odmawiająca wnioskodawcy – przedsiębiorstwu P. SA w W. (powstałym w lutym 1989 r.) dokonania zwrotu nadpłaconych składek, z uwagi na upływ ustawowego terminu, do zwrotu nienależnie opłaconych składek.
Jak wynika ze stanu faktycznego, „akcjonariuszami Spółki była Iwona S., Janusz K. i Leszek L. Od marca 1992 r. Iwona S. pozostawała jedynym wspólnikiem tej Spółki – już o statusie Spółki z o.o., jednocześnie była prezesem jednoosobowego zarządu tej Spółki, wykonywała wszystkie uprawnienia przysługujące zgromadzeniu wspólników. Stan taki trwa do chwili obecnej. Za okresy: od 6 marca 1992 r. do 24 stycznia 1995 r., od 15 sierpnia 1995 r. do 8 listopada 1995 r., od 1 marca 1996 r. do 23 września 1997 r. i od 7 marca 1996 r. do 24 listopada 1998 r. Spółka wpłaciła składki na ubezpieczenie społeczne z tytułu pracowniczego zatrudnienia Iwony S. w łącznej kwocie 77.967,97 zł. Następnie decyzją z dnia 13 marca 2003 r. organ rentowy stwierdził, że Iwona S. od 6 marca 1992 r. do 31 grudnia 1996 r. nie podlegała ubezpieczeniu społecznemu jako pracownik u wnioskodawcy; od 1 stycznia 1999 r. do 31 grudnia 2002 r. nie została objęta ubezpieczeniami emerytalnym, rentowym, chorobowym, wypadkowym jako pracownik u wnioskodawcy, a od dnia 1 stycznia 2003 r. podlega obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowemu, wypadkowemu jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą. Decyzja ta jest prawomocna. W dniu 20 września 2005 r. wnioskodawca skierował do organu rentowego wniosek o zwrot nadpłaconych składek na ubezpieczenie społeczne w łącznej kwocie 77.967,97 zł.”
Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu, wyrokiem z dnia 26 maja 2006 r., oddalił odwołanie wnioskodawcy od decyzji organu rentowego z dnia 1 lutego 2006 r.
Wyrokiem Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 6 września 2007 r. została oddalona apelacja wnioskodawcy.
Sąd Najwyższy, po rozpatrzeniu skargi kasacyjnej wnioskodawcy, wyrokiem z dnia 21 października 2008 r., oddalił skargę kasacyjną.
W uzasadnieniu wyroku stwierdzono, że „odnosząc się do postawionego w skardze zagadnienia prawnego, dotyczącego stosowania przepisów określających termin dochodzenia zwrotu nienależnie opłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, Sąd Najwyższy uznał, że zwrotu nienależnie opłaconych składek na ubezpieczenie społeczne można domagać się w terminach określonych w przepisach prawa ubezpieczeń społecznych (aktualnie na podstawie art. 24 ust. 7 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, Dz.U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 z późn. zm. […]), a nie przy zastosowaniu terminów przedawnienia roszczeń cywilnoprawnych (art. 118 K.c.). Wszystkie należności opłacone z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne pozostają należnościami składkowymi ze stosunków ubezpieczenia społecznego niezależnie od tego, iż niekiedy niektóre z opłaconych składek zostały uiszczone bez tytułu prawnego lub w zawyżonej wysokości albo wynikały z nieważnego tytułu prawnego podlegania ubezpieczeniom społecznym. Żadne nienależnie zapłacone składki z określonego ważnego lub nieważnego stosunku ubezpieczenia nie nabywają charakteru świadczeń nienależnych organowi rentowemu w rozumieniu art. 410 K.c. także dlatego, że wszelkie należności opłacone tytułem składek na ubezpieczenie społeczne podlegają na wniosek ich płatników zwrotowi w terminach określonych w przepisach prawa ubezpieczeń społecznych. W konsekwencji w tego rodzaju sprawach uregulowanych przepisami prawa ubezpieczeń społecznych nie ma potrzeby sięgania do przepisów określających terminy przedawnienia roszczeń prawa cywilnego (art. 118 K.c.), także dlatego, że przepisy lub instytucje prawa cywilnego mogą być stosowane na gruncie ubezpieczeń społecznych tylko na podstawie wyraźnego przepisu prawa ubezpieczeń społecznych.”
W ocenie Sądu Najwyższego, decyzja organu rentowego oparta była o utrwalone orzecznictwo SN w tym zakresie, a w szczególności o uchwałę z dnia 8 marca 1995 r. (I PZP 7/95):
Umowa o pracę zawarta przez jednoosobową spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością, działającą przez wspólnika będącego prezesem jej jednosobowego zarządu, z tym wspólnikiem jest nieważna.
Sąd Najwyższy zwrócił uwagę na kwestię tytułu podlegania ubezpieczeniu społecznemu przez jedynego wspólnika spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Wiąże się to ze zmianą brzmienia art. 158 kodeksu handlowego, dokonaną przepisami ustawy z dnia 23 grudnia 1988 r. o zmianie kodeksu handlowego (Dz.U. Nr 41, poz. 326), od 1 stycznia 1989 r.
Po nowelizacji art. 158 § 1 K.h. stanowi, że spółki z ograniczoną odpowiedzialnością mogą być tworzone w celach gospodarczych przez jedną lub więcej osób. Z linii orzeczniczej SN, sprzed 1999 r., tj. przed wejściem w życie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, wynika, iż jedyny wspólnik takiej spółki traktowany był jako osoba prowadząca działalność gospodarczą i podlegająca ubezpieczeniu społecznemu z tego tytułu.
Warto przytoczyć wyroki SN w tym zakresie:
1) z dnia 5 lutego 1997 r. (II UK 86/96)
Nieważna jest umowa o pracę, którą jedyny wspólnik spółki z ograniczoną odpowiedzialnością i zarazem prezes jej dwuosobowego – wraz z małżonkiem – zarządu zawarł z tą spółką za pośrednictwem pełnomocnika ustanowionego przez siebie, działającego w charakterze zgromadzenia wspólników.
2) z dnia 15 lipca 1998 r. (II UKN 131/98)
Jedyny wspólnik spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, wykonujący odpłatnie czynności zarządzania swoją spółką, podlega z tego tytułu ubezpieczeniu społecznemu osób prowadzących działalność gospodarczą, choćby na prowadzenie spraw spółki zawarł z nią równocześnie umowę o ciągłe świadczenie zarobkowych usług podobnych do zlecenia.
W obowiązującym stanie prawnym, regulowanym przepisami ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, stosownie do art. 6 pkt 5 w związku z art. 8 ust. 6 pkt 4 tej ustawy, jedyny wspólnik spółki z ograniczoną odpowiedzialnością podlega ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności.
Zatem „nieważny tytuł podlegania pracowniczemu ubezpieczeniu społecznemu nie wyłącza ubezpieczonego w ogóle z ubezpieczenia społecznego, jeżeli spełnia on warunki do objęcia go (ex lege) innym obowiązkowym tytułem ubezpieczenia społecznego.”